Colofon | ContactEN | FR

Chronologie

Chronologie (tijdrekenkunde) is de studie van de verschillende wijzen om de tijd te meten.

De chronologie bestudeert kalendersystemen die doorheen de geschiedenis en door andere culturen gebruikt worden. De tijdrekenkunde helpt bij de omzetting van data van oude kalendersystemen naar de hedendaagse tijdrekening. Tenslotte omvat chronologie ook de studie van lijsten van regeerperioden van koningen, pausen, bisschoppen, enzovoort.

  • Paasstijl: tot 1575 gold de Paasstijl waarbij Pasen de eerste dag van het jaar was.
  • Nieuwjaarsstijl: vanaf 1575 werd 1 januari de eerste dag van het jaar.
  • Gregoriaanse kalender: in 1582 werd in de Zuidelijke Nederlanden overgeschakeld van de oude Juliaanse naar de nieuwe Gregoriaanse kalender. De laatste tien dagen van dat jaar werden daarbij overgeslagen.
  • Republikeinse kalender: een kalender die door de Fransen werd ingevoerd bij wet van 5 oktober 1793. De kalender startte op 22 september 1792 (opheffing van het koningschap) en werd op 31 december 1805 afgeschaft. Het jaar werd verdeeld in twaalf gelijke maanden van 30 dagen: vendémiaire, brumaire, frimaire (herfst), nivôse, pluviôse, ventôse (winter), germinal, floréal, prairial (lente), messidor, thermidor, fructidor (zomer). Elke maand was verdeeld in drie gelijke delen van tien dagen: de decaden. Om het jaar vol te maken, kwamen er vijf speciale dagen bij.

De namen van de maanden worden meestal met de uit het Latijn afgeleide vorm aangeduid. In oude teksten komen echter ook wel eens andere benamingen voor:

  • januari (januarius): louwmaand, lauwe, ijsmaand
  • februari (februarius): sprokkelmaand, sporkele, schrikkelmaand
  • maart (martius): lentemaand, akkermaand
  • april (aprilis): grasmaand, prille- of paasmaand, pril
  • mei (maius): bloeimaand, wonnemaand
  • juni (junius): we(i)demaand, zomermaand
  • juli (julius): hooimaand
  • augustus (augustus): oogst(maand), oust
  • september (september): pietmaand, herfstmaand
  • oktober (october): zaaimaand, wijnmaand
  • november (november): slachtmaand, smeermaand
  • december (december): wintermaand, hardemaand, joelmaand, Kerstmaand

Meer weten?

  • M. Oosterbosch, Zoekwijzer chronologie (Brussel 1999).
  • E. Strubbe en L. Voet, De chronologie van de Middeleeuwen en de Moderne Tijden in de Nederlanden (Brussel 1991).
  • C.C. De Glopper-Zuijderland, In tijd gemeten. Inleiding tot de chronologie (Den Haag, 1999)